Bevrijdingsestafette

Een lopend vuur tussen gedenken en vieren: de Bevrijdingsestafette

Een portret van Hanneke Waterman, kleindochter van een oorlogsslachtoffer

Het was op 5 mei 1945 dat de capitulatieonderhandelingen plaatsvonden in Hotel De Wereld te Wageningen. Logisch dus, dat daar jaarlijks op 5 mei om 00:00 uur met veel ceremonieel het bevrijdingsvuur ontstoken wordt. Ondanks het late uur trekt deze plechtigheid altijd veel publiek.

In de lange Generaal Foulkeslaan, die uitkomt op het 5 Meiplein, staan duizenden lopers uit heel Nederland in een lange rij te wachten tot het vuur wordt ontstoken. Met fakkels halen zij, groep voor groep, de vredesvlam op. Daarna lopen zij, onder luid applaus van het aanwezige publiek, de nacht in om het bevrijdingsvuur naar hun woonplaats te brengen. Op deze manier verspreidt zich in de nacht van 4 op 5 mei een vredesvuur over heel Nederland!

Al tweeëntwintig jaar haalt ook een groep lopers uit Leeuwarden het vredesvuur op. Het betreft lopers van Atletiek Vereniging Lionitas, Loopgroep Leeuwarden en enkele vrije lopers. De groep woont eerst op 4 mei de Dodenherdenking in de Prinsentuin bij. Normaal gesproken gaan de lopers daarna met busjes naar Wageningen, maar dit jaar is Leeuwarden Culturele hoofdstad van Europa en gaat het anders.

Ploeg Leeuwarden
Na de kransleggingen brengt een deel van de lopers een bloemenhulde bij het verzetsmonument, samen met Canadese veteranen. Deze ploeg vertrekt dan vanaf de Prinsentuin en loopt richting Wageningen. In het kader van het landelijke jaarthema Jaar van Verzet gaat deze ploeg langs 11 herdenkingsmonumenten en plaatsen met een verzetsverleden in Fryslân. De lopers leggen bij elk monument een witte roos. Ze staan stil bij dit verleden in onder andere Leeuwarden, Wytgaard, Reduzum en Raerd en passeren het droppingsveld in het Haulsterbos. Zo houden zij de herinnering levend aan mensen die hun leven hebben gegeven voor de bevrijding van Nederland.

Ploeg Wageningen
De andere ploeg gaat met twee busjes van Leeuwarden naar Wageningen om daar om 00:00 uur de plechtigheden rond de bevrijdingsvlam bij te wonen. Omdat de Nationale Opening van het Bevrijdingsfestival dit jaar in Leeuwarden plaatsvindt, krijgen de Leeuwarder lopers het vuur als eerste uitgereikt. Daaropvolgend begint de loop richting Leeuwarden. Alle lopers lopen in estafette; om beurten zo’n drie kilometer. Dan stappen ze in een van de volgbusjes tot ze weer aan de beurt zijn. Dat gaat de gehele nacht en ochtend door.

Samen verder voor de vrijheid
Halverwege Wageningen en Leeuwarden zullen de twee ploegen elkaar ontmoeten. Naar schatting om 09:00 uur, ter hoogte van Kampen. De exacte plaats waar de ploegen elkaar treffen is niet te zeggen, veel hangt af van de weersomstandigheden. Op de plek waar de ploegen elkaar ontmoeten stappen alle deelnemers in de volgbusjes.

Bij aankomst in het centrum van Leeuwarden op 5 mei om 13:00 uur, worden de lopers opgewacht door Canadese veteranen, festivalbezoekers, nieuwkomers en prominenten. In een stoet begeven ze zich richting het Oldehoofsterkerkhof, waar bovenop OBE om 13:30 uur door premier Rutte de vredesvlam wordt ontstoken. Hiermee wordt het startsein gegeven aan de festiviteiten van het landelijke én Friese Bevrijdingsfestival!

Hanneke Waterman, kleindochter van Barend Waterman
Eén van de gezichten achter de organisatie van de Bevrijdingsestafette is Hanneke Waterman, kleindochter van Barend Waterman. Barend overleed vier dagen voor zijn 35e verjaardag in Ebensee. Hij bezweek aan een bloedvergiftiging. Barend was half Joods en getrouwd met een niet-Joodse. Samen deelden ze stiekeme verzet-pamfletjes uit. Zij scheidden in 1941, waarna Hanneke’s oma hertrouwde. Opmerkelijk genoeg met een man die voor de Duitsers werkte. Barend hertrouwde ook, met de Joodse Kaatje van den Berg. Samen kregen zij  een dochter: Sara. Het huwelijk met Kaatje betekende het einde van de bescherming die hij genoot als ‘half Jood’. Hij moest de Davidster gaan dragen en het hele gezin werd opgepakt. Een maand later werden Kaatje en baby Sara vanuit Vught met het kindertransport naar Sobibor gedeporteerd, waar zij beiden op 11 juni 1943 zijn vergast. Opa Barend werd vrijgelaten, een halfjaar later werd hij echter opnieuw gevangen genomen. Hij werd via Westerbork getransporteerd naar Auschwitz, waar hij een jaar vast gezeten heeft en vanaf waar hij een uiterst barre tocht maakte naar Mauthausen. Hij stierf een paar weken voor de bevrijding.

‘Mijn vader is nooit van de oorlog losgekomen. Zijn vader, halfzusje en stiefmoeder zijn vermoord door de Duitsers, hij zelf werd opgevoed door een pro-Duitser – de nieuwe echtgenoot van zijn moeder – die na de oorlog heeft vastgezeten in Amersfoort voor zijn daden.’,  vertelt Hanneke. Onderdrukking en vrijheid laten Hanneke niet onberoerd. “De “besmetting” door mijn vader met dit verleden heeft veel invloed op mijn leven, denken en doen. En dat is niet leuk’, verzucht Hanneke wanneer ze vertelt over de geschiedenis van haar voorouders. ‘Ik draag de oorlog als een soort schaduw met me mee. Gelukkig steeds verder achter me, maar altijd aanwezig. Ik heb onder andere Auschwitz, Mauthausen en Sobibor bezocht. Het is heel bizar dat ze je daar dan kunnen vertellen in welk blok en in welk bed opa Barend Waterman toen sliep.’

Hanneke is onder andere bestuurslid geweest van het Fries Anti Fascisme Komitee en de Dodenherdenking Friesland. Ze heeft Noodopvang Friesland mede opgericht en ze leest alle keren enkele van de 102.000 namen voor, in kamp Westerbork. De laatste keer ook de naam van haar opa. Ook heeft ze enkele jaren voor de Tibet supportgroep gewerkt en op markten gestaan om over de situatie daar te vertellen. Nu is zij medeorganisator van de Bevrijdingsestafette. ‘Toen ik daarvoor gevraagd werd moést ik dat gewoon doen. Ik sta echt voor de inhoud, de boodschap dat vrijheid een groot goed is.’

‘Ik ben geworden wie ik nu ben;’, zegt Hanneke. ‘Een kleindochter besmet met de oorlog. En zo zijn er vele kleindochters en helaas komen er dagelijks velen bij.’